Kendi adına ve hesabına bağımsız olarak mesleki hizmet veren kişiler (örneğin avukat, doktor, mühendis, mimar, mali müşavir, danışman, eğitmen, tasarımcı) vergi açısından serbest meslek erbabı sayılır. Bu kişiler yaptıkları tahsilatlar için fatura yerine serbest meslek makbuzu düzenler. Aşağıda genel mantığı anlatıyoruz; oranlar ve sınırlar değişebildiği için güncel değerleri kontrol etmek gerekir.
1. Serbest meslek makbuzu nedir?
Serbest meslek makbuzu, verilen hizmet karşılığında yapılan tahsilatı belgeleyen resmî belgedir. Günümüzde makbuzlar büyük ölçüde elektronik ortamda, e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) olarak düzenlenir ve karşı tarafa elektronik olarak iletilir. Kâğıt makbuz kullanımı istisnai hale gelmiştir; kendi durumunuz için muhasebecinize danışın.
2. Ne zaman düzenlenir?
- Makbuz, hizmet bedeli tahsil edildiğinde düzenlenir. Hizmetin verildiği tarih değil, paranın alındığı tarih esas alınır.
- Kısmi ödemelerde, her tahsilat için ayrı makbuz düzenlenir.
- Avans olarak alınan tutarlar da tahsilat sayılır ve makbuza bağlanır.
3. Tahsil esası ne demek?
Serbest meslek kazancında gelir, tahsil edildiği dönemde dikkate alınır. Yani hizmeti bu yıl verip ücretini gelecek yıl tahsil ederseniz, bu tutar genellikle tahsil edildiği yılın kazancına girer. Bu, ticari kazançtaki tahakkuk esasından önemli bir farktır.
4. Makbuzda neler yer alır?
- Düzenleyenin ve hizmet alanın kimlik ve vergi bilgileri
- Verilen hizmetin açıklaması ve tahsilat tarihi
- Brüt ücret, gelir vergisi kesintisi (stopaj), KDV ve varsa KDV tevkifatı
- Net tahsil edilen tutar
5. Stopaj (gelir vergisi kesintisi)
Hizmeti alan taraf bir şirket ya da defter tutan bir işletme gibi vergi kesintisi yapmakla yükümlü biriyse, ödeme yaparken brüt ücret üzerinden gelir vergisi kesintisi yapar. Kesilen vergiyi kendi muhtasar beyannamesiyle beyan edip öder. Siz de bu kesintiyi kendi beyannamelerinizde ödenecek vergiden mahsup edersiniz.
Hizmeti alan kişi kesinti yükümlüsü değilse (örneğin bir bireysel müşteri), stopaj yapılmaz ve makbuzda brüt tutar tahsil edilir.
6. KDV
Serbest meslek hizmetlerinin çoğu KDV'ye tabidir; makbuzda hesaplanan KDV, dönemsel KDV beyannamesiyle beyan edilir. Bazı hizmetlerde ve bazı alıcılarda KDV'nin bir kısmının alıcı tarafından ödendiği tevkifat uygulaması söz konusu olabilir. Genel mantık için KDV nasıl işler yazımıza göz atabilirsiniz.
7. Defter ve beyanlar
- Serbest meslek erbabı, gelir ve giderlerini serbest meslek kazanç defterine kaydeder.
- Dönemsel olarak KDV ve geçici vergi, yıl sonunda yıllık gelir vergisi beyannamesi verilir. Personel çalıştırılıyor ya da kesinti yapılan ödemeler varsa muhtasar beyan da gündeme gelir.
- Hangi beyannamenin ne zaman verildiğini başlıca beyannameler yazımızdan ve vergi takvimimizden takip edebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Makbuzu hizmet tarihinde kesmek: Esas olan tahsilat tarihidir; erken düzenlenen makbuz geliri yanlış döneme taşıyabilir.
- Stopajı yanlış hesaplamak: Brüt ve net tutar karıştırıldığında hem müşteriyle hem vergi idaresiyle uyumsuzluk çıkar.
- Banka tahsilatlarını makbuza bağlamamak: Hesaba gelen mesleki ödemelerin her biri belgeye dayanmalıdır.
- Giderlerin belgesini saklamamak: Büro kirası, ekipman ve mesleki giderler ancak belgeyle kazançtan düşülebilir.
Serbest meslek faaliyetinizin kayıt ve beyan süreçleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel durumu teyit ediniz.