Ticari, zirai veya mesleki bir kazanç elde etmeye başlayan kişi, çoğu durumda vergi mükellefi olmak zorundadır. Bu rehber, şahıs işletmesi olarak başlayacaklar için sürecin genel çerçevesini anlatır. Şirket kurmayı düşünüyorsanız şahıs mı limited mi yazımıza ve şirket kuruluşu adımlarına bakabilirsiniz.
1. Faaliyetinizi netleştirin
- Ne yapacaksınız: mal satışı, hizmet, serbest meslek, e-ticaret, üretim?
- Müşterileriniz kimler: bireyler mi, işletmeler mi? Bu, fatura türünü ve belge düzenini etkiler.
- Çalışacağınız yer: işyeri, ev ya da yalnızca internet üzerinden mi?
Faaliyet türü, mükellefiyet türünü (gelir vergisi, KDV yükümlülüğü, defter usulü) ve hangi meslek kuruluşuna kayıt gerektiğini belirler.
2. Gerekli kayıt ve izinleri kontrol edin
Bazı faaliyetler vergi kaydından önce ya da birlikte ek kayıt veya izin gerektirir: esnaf ve sanatkâr ya da ticaret odası kaydı, belediye iş yeri açma ve çalışma ruhsatı, sektöre özgü izin ve belgeler. Faaliyetinizin hangisine tabi olduğunu başlamadan önce ilgili kurumdan öğrenin.
3. Vergi dairesine işe başlama bildirimi
İşe başlama bildirimi, kanunda belirtilen süre içinde vergi dairesine yapılır. Bildirimde kimlik, yerleşim yeri, işyeri adresi, faaliyet konusu ve defter usulü gibi bilgiler yer alır. İşlem vergi dairesinden ya da elektronik ortamda yapılabilir; ayrıntıyı muhasebecinizle birlikte planlamanız hataları azaltır.
4. Defter ve belge düzeni
- Mükellefiyet türünüze göre tutulacak defterleri ve kullanılacak fatura/e-belge türünü belirleyin.
- E-fatura, e-arşiv, yazar kasa gibi zorunlulukların faaliyetiniz için geçerli olup olmadığını kontrol edin. Güncel durum için e-fatura ve e-arşiv yazımıza bakabilirsiniz.
- Alış ve gider belgelerinizi baştan düzenli toplayın. Ayrıntı için belge teslimi rehberine göz atın.
5. SGK kaydı
Kendi adına çalışan kişi genellikle 4/b (Bağ-Kur) kapsamında sigortalı olur. Başlangıç tarihi, prim yükümlülüğü ve ödeme düzeni, durumunuza göre değişebilir. Daha önce başka bir kapsamda çalıştıysanız ya da emekliyseniz hesaplama farklılaşır; kendi durumunuz için muhasebecinizden ya da SGK'dan bilgi alın.
6. İlk aylarda dikkat edilecekler
- İşe başlama tarihinden itibaren yapılan satışlar için belge düzenleyin; belgesiz satış yapmayın.
- Beyanname ve ödeme tarihlerini vergi takvimimizden takip edin.
- Kişisel ve işletme harcamalarını ayrı tutun; ödemeleri mümkün olduğunca banka üzerinden yapın.
- Gelir azalsa bile mükellefiyet devam eder; faaliyeti bırakıyorsanız terk bildirimini yapmayı unutmayın.
7. Mükellefiyet mi, istisna mı?
Küçük çaplı ya da ek gelir niteliğinde faaliyetlerde (örneğin sınırlı e-ticaret veya ev üretimi) bazı istisna ve muafiyetler uygulanabilir. Bu istisnaların koşulları ve tutarları her yıl değişebildiği için, faaliyete başlamadan önce güncel mevzuata göre değerlendirilmelidir. Kendi durumunuzu birlikte inceleyelim; bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel durumu teyit ediniz.